Ekonomide Denge Arayışı: Dış Ticaretin Güncel Tablosu ve Kilit Noktalar
Türkiye ekonomisi son dönemde dış ticaret dengesizliğini derinleştiren verilerle karşılaşmaktadır. TÜİK’in Ekim ayı verilerine göre dış ticaret açığı, geçen yılın aynı dönemine göre %27,6 artışla 7 milyar 580 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır. İthalatın ihracatı karşılama oranı ise gerileyerek %76 bandına çekilmiştir. Bu tablo, enerji maliyetlerinin ve altın hariç tutulan kalemlerin etkisini de gözler önüne seriyor ve ülkenin cari açık baskısını artırmaktadır.
- İhracat tarafında Ekim ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre sadece %2,0 artış kaydedilmiştir ve 23 milyar 941 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
- İthalat ise %7,2 artışla 31 milyar 521 milyon dolara yükselmiş ve bu durumda dış ticaret açığı büyümeye devam etmiştir.
Yılın ilk 10 ayında da tablo benzer bir eğilim izlemektedir: İhracat %3,9 artışla 224 milyar 469 milyon dolara, İthalat ise %6,1 artışla 299 milyar 152 milyon dolara ulaşmıştır. Özellikle enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç tutulduğunda bile dış ticaret açığı 1 milyar 10 milyon dolar olarak belirlenmiştir. Bu çekirdek dinamikte dengesizlik, ekonomideki büyüme kalitesini olumsuz etkileyen unsurlar arasında öne çıkmaktadır.
İhracatın ithalatı karşılama oranı düşüştedir: Ekim 2024’te %79,8 olan oran, Ekim 2025’te %76,0’a gerilemiştir. Ocak-Ekim döneminde ise karşılama oranı %76,6’dan %75,0’a inmiştir. Bu tablo, dış ticaret yapısında rekabet gücünün hangi yönlerden zayıfladığını göstermesi açısından kritik önem taşımaktadır.
Çin Zirvesi ve Küresel Tedarik Zincirleri
İthalatta Çin’in hakimiyeti sürmektedir. Ekim ayında en fazla ithalat yapılan ülke 3 milyar 977 milyon dolarla Çin olurken, onu Rusya, Almanya, İsviçre ve ABD takip etmektedir. İlk 5 ülkeden yapılan ithalat, toplam ithalatın yaklaşık %43,9’unu oluşturmaktadır. İhracatta ise Almanya 2 milyar 3 milyon dolarla zirveye yerleşmiştir; ardından Birleşik Krallık, ABD, Irak ve İtalya gelmektedir. Bu tablo, küresel tedarik zincirlerinin coğrafi dağılımını ve Türk ihracatının hedef pazarlarını netleştirmektedir.
Yüksek Teknoloji Payları ve Katma Değer
Ekonomik büyümenin kalitesini gösteren yüksek teknolojili ürünlerin ihracattaki payı, Ekim ayında ne yazık ki sınıfta kalmıştır. İmalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki yüksek teknolojili ürünlerin payı sadece %3,4 olarak gerçekleşmiştir. Buna karşılık ithalatta bu oran %12,7 seviyesindedir; yani Türkiye, katma değeri düşük ürünler satarak yüksek teknolojili ürünleri dışarıdan temin etmeye devam etmektedir. Bu durum, sanayi politikalarının ve inovasyon odaklı yatırımların önemini bir kez daha gözler önüne sermektedir.
Gelecek dönemde dış ticaret dengesini iyileştirmek için enerji verimliliği, yenilenebilir enerji yatırımları, yerli üretim kapasitesinin artırılması ve yüksek katma değerli ürünlerin ihracat payının yükseltilmesi gibi alanlarda atılacak adımlar kritik olacaktır. Ekonomi politikaları, döviz kurları ve küresel piyasa hareketleriyle etkileşim içinde değerlendirildiğinde, uzun vadeli sürdürülebilir büyüme için dengeli bir dış ticaret stratejisi zorunlu hale gelmektedir. Bu kapsamda, ihracat pazar çeşitliliğinin artırılması, yerli inovasyonun desteklenmesi ve maliyetleri düşüren vergi ve finansman mekanizmalarının geliştirilmesi ön planda olmalıdır. Böylece dış ticaret açığının kontrol altına alınması ve ithalat bağımlılığının azaltılması mümkün olacaktır.
